Ferritine: wat uw ijzervoorraad zegt over vermoeidheid en haaruitval

Wat ferritine vertelt over uw ijzervoorraad

Ferritine is het eiwit waarin uw lichaam ijzer opslaat, vooral in de lever, de milt en het beenmerg. De hoeveelheid ferritine in uw bloed loopt gelijk op met de grootte van die voorraad. Dat maakt ferritine de meest gebruikte marker om een ijzertekort op het spoor te komen. Belangrijk detail: de voorraad raakt op vóórdat de aanmaak van rode bloedcellen in de knel komt. U kunt dus al een uitgeputte ijzervoorraad hebben terwijl uw bloedbeeld er nog normaal uitziet.

Klachten die kunnen passen bij een lage ijzervoorraad

De bekendste klacht is vermoeidheid: een moeheid die niet overgaat met slaap, vaak met sneller buiten adem raken bij inspanning, hoofdpijn, duizeligheid bij opstaan en het gevoel minder scherp te kunnen nadenken. Sporters merken het vaak als eerste aan hun herstel en aan een prestatie die zonder verklaring terugloopt.

Daarnaast zijn er klachten die minder snel met ijzer in verband worden gebracht. Toegenomen haaruitval is er één van, evenals broze nagels, rusteloze benen in de avond en nacht, en handen en voeten die snel koud aanvoelen. Ook hier geldt dat geen van deze klachten op zichzelf iets bewijst. Ze komen allemaal ook voor bij mensen met een prima ijzervoorraad.

Wie loopt meer risico op een lage ijzervoorraad?

Bloedverlies is de belangrijkste oorzaak. Vrouwen met een hevige of langdurige menstruatie verliezen elke maand ijzer en bouwen daardoor structureel moeilijker een voorraad op. Ook zwangerschap, de periode na een bevalling en regelmatig bloed doneren vragen extra van de voorraad. Verborgen bloedverlies uit het maag-darmkanaal is een andere mogelijke oorzaak, en juist die vraagt om beoordeling door een arts.

Aan de aanvoerkant spelen voeding en opname. IJzer uit vlees en vis wordt beter opgenomen dan ijzer uit plantaardige bronnen, waardoor vegetariërs en veganisten meer moeite hebben de voorraad op peil te houden. Duursporters vormen een aparte groep: zij verliezen ijzer via zweet en microscopisch bloedverlies, terwijl hun behoefte juist hoger ligt. Verder kunnen darmaandoeningen zoals coeliakie en de ziekte van Crohn, en langdurig gebruik van maagzuurremmers, de opname verminderen.

Ferritine of hemoglobine: wat is het verschil?

Hemoglobine (Hb) meet hoeveel zuurstoftransporterend eiwit er in uw rode bloedcellen zit. Ferritine meet de voorraad waaruit uw lichaam put om dat hemoglobine te maken. Die twee zeggen dus iets anders. Bij een tekort daalt eerst het ferritine; pas als de voorraad echt op is, gaat ook het Hb omlaag en spreekt men van bloedarmoede door ijzergebrek. Wie alleen zijn Hb laat prikken, kan daarom een geruststellende uitslag krijgen terwijl de voorraad al vrijwel leeg is. Dat verklaart waarom klachten kunnen aanhouden ondanks een normaal bloedbeeld.

Let op: een ontsteking kan ferritine verhogen

Ferritine is niet alleen een voorraadmeter. Het is ook een zogenoemd acutefase-eiwit: bij ontsteking, infectie, leveraandoeningen of overmatig alcoholgebruik stijgt de waarde, los van de werkelijke ijzervoorraad. Daardoor kan een ijzertekort worden gemaskeerd. Om die reden wordt ferritine in de praktijk vaak samen met een ontstekingsmarker beoordeeld, en waar nodig aangevuld met ijzer, transferrine en de transferrineverzadiging. Bij de uitslag vermeldt het laboratorium de referentiewaarden die daar gelden; die zijn leidend.

Ferritine los meten of het hele ijzerpaneel?

Wilt u simpelweg weten hoe uw voorraad ervoor staat, dan volstaat ferritine als losse bepaling. Speelt de vraag al langer, gebruikt u ijzersupplementen, of wilt u een tekort en een overschot beter kunnen onderscheiden, dan geeft het IJzerpaneel het complete beeld: ferritine, ijzer, transferrine, ijzerbindingscapaciteit en transferrineverzadiging in één bloedafname. Bij Bloodworks laat u beide afnemen bij een van de 800+ priklocaties in Nederland, zonder verwijzing, met beoordeling door een arts en een persoonlijk PDF-rapport.