Vitamine B12-tekort: symptomen, oorzaken en wanneer u laat meten

Welke klachten kunnen wijzen op een vitamine B12-tekort?

Vitamine B12 is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor het onderhoud van het zenuwstelsel. Schiet de voorraad tekort, dan merken de meeste mensen dat eerst aan hun energie:

• aanhoudende vermoeidheid
• sneller buiten adem zijn bij inspanning
• bleekheid
• het gevoel dat de concentratie niet meer is wat die was
• prikkelbaarheid, een sombere stemming of vergeetachtigheid

Stuk voor stuk klachten die tientallen andere oorzaken kunnen hebben, wat het zo lastig maakt om er zelf iets zinnigs over te zeggen.

Daarnaast zijn er klachten die specifieker richting de zenuwen wijzen:

• tintelingen of een doof gevoel in vingers en tenen
• een branderig gevoel in de tong
• een onzeker evenwicht
• krachtsverlies

Deze neurologische klachten zijn belangrijk om serieus te nemen, omdat ze bij een langdurig tekort minder goed herstellen dan de klachten die met het bloedbeeld samenhangen. Herkent u dit, bespreek het dan met uw huisarts, ook als u van plan bent zelf een bloedtest te laten doen.

Oorzaken: te weinig binnenkrijgen of te weinig opnemen

De eerste route is de voeding. Vitamine B12 komt vrijwel uitsluitend uit dierlijke producten: vlees, vis, eieren en zuivel. Wie veganistisch eet, krijgt zonder supplement of verrijkte producten structureel te weinig binnen. Bij een vegetarisch voedingspatroon hangt het sterk af van hoeveel zuivel en ei er dagelijks op tafel komt.

Omdat het lichaam een voorraad in de lever aanlegt, kan het jaren duren voordat een tekort zichtbaar wordt. Juist dat maakt het verraderlijk: de klachten komen laat, en dan vaak geleidelijk.

De tweede route is de opname, en die wordt vaker over het hoofd gezien. Om B12 uit de voeding op te nemen is maagzuur nodig, plus een stofje uit het maagslijmvlies. Verschillende situaties kunnen die opname verminderen:

• langdurig gebruik van maagzuurremmers
• metformine, het meest voorgeschreven middel bij diabetes type 2, waarbij een verlaagde B12-waarde een bekend en goed gedocumenteerd effect is bij langduriger gebruik
• een maagverkleining of maagoperatie
• darmaandoeningen zoals coeliakie en de ziekte van Crohn
• het natuurlijk afnemende maagzuur op oudere leeftijd

In al deze gevallen kunt u genoeg B12 eten en tóch een tekort opbouwen.

Waarom testen, en wanneer?

Een meting is vooral zinvol als u tot een risicogroep behoort of als u klachten heeft die maar niet overgaan. Concreet:

• bij een plantaardig voedingspatroon
• bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine
• na een maagoperatie
• bij een darmaandoening
• bij aanhoudende vermoeidheid of tintelingen zonder duidelijke verklaring

In die situaties vervangt een meting het gissen door een getal dat een arts kan duiden.

Gebruikt u al een B12-supplement, dan is de timing belangrijk. Suppletie verhoogt de gemeten waarde, waardoor een uitslag kort na de start weinig zegt over uw uitgangssituatie.

Wilt u weten of u zonder supplement een tekort zou hebben, laat de meting dan bij voorkeur doen vóór u begint, of bespreek met een arts hoe u de uitslag in uw geval moet lezen. Wilt u juist controleren of de suppletie aanslaat, dan is meten na enkele maanden logischer.

Hoe leest u de uitslag?

Bij de uitslag vermeldt het laboratorium de referentiewaarden die daar gelden, en die zijn leidend. Een waarde onder de ondergrens past bij een tekort, maar een uitslag net binnen de marge sluit een tekort niet volledig uit: een deel van de gemeten B12 is namelijk niet beschikbaar voor de cellen.

Daarom wordt B12 in de praktijk vaak niet alleen bekeken, maar naast het bloedbeeld en foliumzuur gelegd, en zo nodig aangevuld met een vervolgbepaling. Ook uw klachten en uw voedings- en medicatiepatroon horen bij die beoordeling.

Testen bij Bloodworks

Bij Bloodworks laat u vitamine B12 afnemen bij een van de 1.000+ priklocaties in Nederland, zonder verwijzing en op een moment dat u schikt.

Elke uitslag wordt beoordeeld door een arts en aangeleverd als persoonlijk PDF-rapport, met toelichting op de waarde en, waar van toepassing, het advies om contact op te nemen met uw huisarts. Wilt u een breder beeld van uw vitaminestatus, dan kunt u B12 combineren met onder meer vitamine D en foliumzuur in één bloedafname via het pakket Vitamines, mineralen en elektrolyten.