Bloedonderzoek voor sporters: welke waarden zeggen iets over herstel?

Waarom sporters iets aan bloedonderzoek hebben

Trainen is doseren: belasting en herstel moeten met elkaar in evenwicht blijven. Gaat dat scheef, dan merkt u dat aan uw prestaties, uw slaap en uw humeur, maar dat zegt nog niets over de oorzaak.

Een deel van de mogelijke oorzaken is meetbaar. Een sluimerend ijzertekort, een schildklier die uit balans is, een tekort aan vitamine D of een suikerhuishouding die niet meewerkt: dat zijn dingen die u niet voelt aankomen, maar wel terugziet in uw bloed.

Een ander deel is dat niet. Slaaptekort, een te snelle opbouw of te weinig eten voor de trainingsomvang zijn minstens zo vaak de verklaring. Een normale uitslag betekent dus niet dat er niets speelt, het betekent dat de oorzaak elders ligt.

IJzer en bloedbeeld: de eerste verdachte

Bij sporters die inzakken, is de ijzerstatus de bepaling die het vaakst iets oplevert. IJzer is nodig voor hemoglobine, en hemoglobine transporteert de zuurstof waar u tijdens inspanning van leeft.

Duursporters en menstruerende vrouwen lopen daarbij het meeste risico. Verlies via zweet, kleine bloedverliezen in het maagdarmkanaal en een verhoogde behoefte tellen bij elkaar op.

Belangrijk om te weten: ferritine daalt vaak al lang voordat het hemoglobine meebeweegt. U kunt dus een lege voorraad hebben zonder bloedarmoede, en toch merken dat uw duurvermogen achteruitgaat.

Eén valkuil: ferritine stijgt bij ontsteking en na zware inspanning. Wordt het vlak na een wedstrijd of een infectie geprikt, dan kan een tekort gemaskeerd worden. Serumijzer, transferrine en de verzadiging maken het beeld compleet.

Spierherstel: CK, ASAT en ALAT

Creatine kinase, kortweg CK, komt vrij als spiervezels beschadigen. Dat gebeurt bij elke stevige training en is op zichzelf geen probleem: het hoort bij de prikkel die u wilt geven.

Interessant wordt het als de waarde hoog blijft terwijl u al dagen rust neemt, of als u die uitslag naast uw trainingsgevoel legt. Dan zegt het iets over hoe snel u herstelt van de belasting die u uzelf oplegt.

ASAT reageert mee, omdat dat enzym ook uit spierweefsel komt. Daarom wordt ALAT er meestal naast gelegd: dat zit vrijwel alleen in de lever. Wijken beide af, dan kijkt een arts naar het patroon om spier en lever uit elkaar te houden.

Nieren en elektrolyten: pas op met kreatinine

Kreatinine is een afbraakproduct van spierweefsel. Hoe meer spiermassa u heeft, hoe meer kreatinine u produceert, ook als uw nieren prima werken.

Krachtsporters schrikken daardoor soms van een uitslag die eigenlijk bij hun lichaamsbouw past. Ook een hoge eiwitinname, creatinegebruik en een zware training vlak voor de afname duwen de waarde omhoog.

Daarom wordt kreatinine samen met de geschatte filtratie beoordeeld, en is cystatine C een waardevolle aanvulling: die waarde is niet afhankelijk van uw spiermassa en geeft bij gespierde sporters een eerlijker beeld.

Natrium, kalium en ureum vertellen daarnaast iets over uw vocht- en eiwitbalans, wat vooral bij lange duurinspanningen en in de hitte relevant is.

Hormonen: herstel, energiebalans en overtraining

Langdurig zwaar trainen in combinatie met te weinig energie-inname kan het hormonale systeem raken. Bij mannen kan testosteron dalen, bij vrouwen kan de cyclus onregelmatig worden of uitblijven en kan oestradiol laag uitvallen.

Dat laatste is geen detail. Een cyclus die stopt bij intensief sporten is een signaal dat om aandacht vraagt, onder meer voor uw botdichtheid. Bespreek dat met uw huisarts of sportarts.

Cortisol wordt in de ochtend bepaald en wordt vaak in verband gebracht met overtraining. Wees daar nuchter in: één cortisolmeting bewijst geen overtraining. De waarde beweegt mee met slaap, stress, ziekte en het tijdstip van prikken.

TSH hoort er ook bij. Een schildklier die te traag of te snel werkt, geeft precies de klachten die sporters aan hun training toeschrijven: vermoeidheid, hartkloppingen, gewichtsverandering en slecht herstel.

Timing: wanneer u prikt, bepaalt wat u ziet

Dit is voor sporters het belangrijkste hoofdstuk. Dezelfde persoon levert een heel ander bloedbeeld op de dag na een lange duurloop dan na twee rustdagen.

Wilt u waarden over de tijd volgen, houd de omstandigheden dan zoveel mogelijk gelijk: hetzelfde tijdstip, dezelfde rustperiode ervoor en dezelfde fase in uw trainingsblok. Anders vergelijkt u vooral uw trainingsweek en niet uzelf.

Zo pakt u het praktisch aan

Een werkbare volgorde ziet er zo uit:

1. 1Bepaal uw vraag: gaat het om onbegrepen prestatieverlies, om herstel dat achterblijft, of om een periodieke controle?
2. 2Plan de afname in een rustige week, met minimaal twee dagen zonder zware training.
3. 3Prik in de ochtend en nuchter als er glucose of een cholesterolprofiel bij zit.
4. 4Bespreek uw uitslag in samenhang met uw trainingslog, uw slaap en uw voeding.
5. 5Herhaal na een trainingsblok of na een gerichte aanpassing, onder dezelfde omstandigheden.

Begin bij twijfel klein. Voor veel sporters geeft een ijzerpaneel al het antwoord, en pas als dat niets verklaart is een breed panel logisch.

Het sportpanel van Bloodworks

Bloodworks Sport is een gericht panel van 20 bepalingen in 6 groepen: bloedbeeld en ijzer, elektrolyten en nier, spier en herstel, energie en stofwisseling, hormonen en vitamines. Het pakket is all-in geprijsd, dus inclusief prik- en afnamekosten.

Er is een man- en een vrouwvariant. Het verschil zit in het hormoon dat wordt bepaald: testosteron of oestradiol. Uw uitslag wordt beoordeeld door een arts en komt als persoonlijk PDF-rapport bij u binnen, doorgaans binnen 2 werkdagen.