Diabetes type 2 ontwikkelt zich vaak sluipend en geeft in het begin weinig tot geen klachten. Juist daarom kan een bloedtest waardevol zijn: glucose en HbA1c kunnen een verhoogde bloedsuiker zichtbaar maken voordat u er iets van merkt. Hieronder leest u wat elke waarde meet, waarom u hier geen normaalwaarde als los getal vindt, wanneer testen zinvol is, hoe het bij Bloodworks werkt en hoe u uw uitslag leest.

In het kort
- Glucose meet uw bloedsuiker op het moment van de prik; HbA1c geeft het gemiddelde over ongeveer de afgelopen twee tot drie maanden.
- Samen kunnen deze twee waarden een ontregelde bloedsuiker of een verhoogd risico vroeg zichtbaar maken, vaak nog voordat u klachten heeft.
- Een normale HbA1c-waarde bestaat niet als los getal: de arts weegt uw leeftijd, medicatie en situatie mee.
- Voor de glucosebepaling moet u doorgaans acht uur nuchter zijn; HbA1c kunt u op elk moment laten prikken.
- Testen is vooral zinvol bij overgewicht, weinig beweging, diabetes in de familie, hoge bloeddruk of doorgemaakte zwangerschapsdiabetes.
- Een afwijkende waarde is geen diagnose. Die stelt een arts, meestal pas na een herhaalmeting op een andere dag.
Glucose en HbA1c: momentopname en gemiddelde
Glucose, de brandstof van uw lichaam, komt uit de koolhydraten in uw voeding en wordt via het bloed naar uw cellen gebracht. Het hormoon insuline, gemaakt in de alvleesklier, zorgt ervoor dat de cellen die glucose kunnen opnemen. Bij diabetes type 2 reageren de cellen minder goed op insuline, of maakt de alvleesklier er te weinig van. De glucose blijft dan langer in het bloed en de bloedsuiker loopt op.
Glucose meet de hoeveelheid suiker in uw bloed op het moment van de afname. Die waarde beweegt door de dag heen mee met wat u eet, drinkt en doet; het is een momentopname.
HbA1c werkt anders. Het staat voor hemoglobine A1c: de rode bloedkleurstof waaraan glucose zich heeft gebonden. Hoe hoger de bloedsuiker in de voorbije weken, hoe meer glucose er aan het hemoglobine kleeft. Omdat rode bloedcellen ongeveer twee tot drie maanden leven, weerspiegelt HbA1c uw gemiddelde bloedsuiker over die hele periode, onafhankelijk van wat u die dag heeft gegeten. Het laboratorium rapporteert HbA1c in mmol/mol, een andere eenheid dan de mmol/l van een glucosemeting of een vingerprik; de twee getallen zijn dus niet met elkaar te vergelijken.
Samen vertellen deze twee waarden meer dan elk afzonderlijk: een losse glucosewaarde kan tijdelijk verhoogd zijn, bijvoorbeeld kort na een maaltijd of bij spanning, terwijl het HbA1c laat zien of uw bloedsuiker over een langere periode aan de hoge kant is geweest. Wilt u het zelf laten meten, kies dan de HbA1c test of lees eerst hoe HbA1c werkt.
Herkent u dit? Klachten die bij een verhoogde bloedsuiker kunnen passen
Veel mensen met een verhoogde bloedsuiker merken lange tijd niets. Klachten die erbij kunnen horen, zijn:
- veel dorst en een droge mond
- vaak plassen, ook 's nachts
- aanhoudende vermoeidheid
- wazig zien
- afvallen zonder dat u dat probeert
- wondjes die slecht genezen
- infecties die steeds terugkomen
Deze klachten zijn aspecifiek. Ze komen ook voor bij slaapgebrek, stress, een schildklierprobleem of een tekort aan ijzer of vitamines, en vaak is er niets ernstigs aan de hand. Andersom sluit het ontbreken van klachten een verhoogde bloedsuiker niet uit: het Diabetes Fonds schat dat honderdduizenden Nederlanders diabetes hebben zonder het te weten, juist omdat de klachten in het begin vaag zijn. Herkent u een groot deel van deze klachten, dan kan meten inzicht geven in uw bloedsuiker.
Welke bloedwaarden ertoe doen en wat elk vertelt
Bij onderzoek naar uw bloedsuiker draaien vier waarden mee. Elk vertelt iets anders.
- Glucose nuchter
- uw bloedsuiker op het moment van de afname, na minstens acht uur zonder eten of drinken, water uitgezonderd. De waarde is gevoelig voor de dag zelf: acute stress, ziekte en bepaalde medicijnen, zoals corticosteroïden en sommige plaspillen, kunnen hem tijdelijk verhogen.
- HbA1c
- uw gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden. Deze waarde vlakt dagelijkse schommelingen uit en is daardoor minder afhankelijk van het moment van prikken. Hij is minder betrouwbaar bij bloedarmoede, een ijzertekort, een afwijkend type hemoglobine zoals bij sikkelcelziekte, of na een fors bloedverlies, omdat de aanmaak en de levensduur van de rode bloedcellen dan afwijken.
- Triglyceriden
- een bloedvet dat vaak verhoogd is wanneer de suikerstofwisseling verstoord is.
- Cholesterol
- telt samen met bloedsuiker en bloeddruk mee in het risico op hart- en vaatziekten.
Geen van deze waarden zegt op zichzelf of u diabetes heeft; ze krijgen betekenis in samenhang met uw klachten, uw gewicht, uw familiegeschiedenis en uw medicatie.
HbA1c-normaalwaarden: waarom u hier geen getal vindt
Veel mensen zoeken naar de normale HbA1c-waarde of een normale glucosewaarde. Wij noemen die getallen bewust niet, en dat is geen ontwijking.
Een referentiewaarde is het bereik waarbinnen de uitslagen van ongeveer 95 procent van de gezonde mensen vallen. Dat betekent ook dat ongeveer 5 procent van de gezonde mensen een uitslag net buiten dat bereik heeft, zonder dat er iets aan de hand is.
Daar komt bij dat een grens voor een diagnose iets anders is dan een referentiewaarde, en dat dezelfde waarde per persoon iets anders betekent: bij zwangerschap, bij bloedarmoede, bij gebruik van diabetesmedicatie of corticosteroïden en op hogere leeftijd weegt een arts een uitslag anders. Daarom licht onze arts uw uitslag toe in uw situatie; dat is preciezer dan één getal voor iedereen.
Voor wie meten zinvol kan zijn
Diabetes type 2 komt vaker voor bij overgewicht, bij weinig beweging en wanneer diabetes in de familie zit. Thuisarts.nl, de patiëntensite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, noemt een grotere kans vanaf ongeveer 45 jaar in combinatie met een of meer van deze punten:
- overgewicht
- diabetes type 2 in de familie
- een hoge bloeddruk of een verhoogd cholesterol
- weinig beweging
- roken
- een hart- of vaatziekte, of een verhoogd risico daarop
- een Turkse, Marokkaanse of Surinaamse achtergrond; bij een Hindostaanse achtergrond geldt de grotere kans al vanaf 35 jaar
- zwangerschapsdiabetes in het verleden
Herkent u zich in een of meer van deze punten, dan kan preventief meten inzicht geven: niet om zelf een diagnose te stellen, maar om te weten waar u staat. Blijkt uw bloedsuiker verhoogd, dan weet u dat in een fase waarin er vaak nog veel ruimte is om bij te sturen. Via de huisarts is het advies voor deze groep eens per drie jaar meten, en na zwangerschapsdiabetes de eerste jaren jaarlijks.
Waarom cholesterol en triglyceriden meekijken
Een verhoogde bloedsuiker staat zelden op zichzelf. Bij een verstoorde suikerstofwisseling zijn ook de bloedvetten vaak afwijkend: cholesterol en triglyceriden kunnen dan verhoogd zijn. Die combinatie komt zo vaak voor dat artsen deze waarden bij voorkeur in samenhang beoordelen.
Dat is meer dan een praktische keuze. Bloedsuiker en bloedvetten wegen samen mee in het risico op hart- en vaatziekten. Wie de bloedsuiker laat meten, krijgt met deze vetwaarden erbij een vollediger beeld van dat risico, uit dezelfde afname. Onze arts benoemt in de toelichting hoe de waarden zich tot elkaar verhouden.
Wanneer een test op eigen initiatief past
Een bloedtest op eigen initiatief past bij vier situaties, dezelfde vier waarvoor ons onderzoek naar de bloedsuiker is samengesteld:
- Familiaire belasting
- diabetes type 2 komt in uw familie voor en u wilt weten waar u zelf staat.
- Verhoogd risico
- u heeft overgewicht of beweegt weinig en wilt uw risico in beeld brengen.
- Periodieke controle
- u wilt uw bloedsuiker jaarlijks laten volgen, bijvoorbeeld omdat u aan uw leefstijl werkt.
- Follow-up
- u had eerder een afwijkende waarde en wilt de trend zien.
In drie situaties is de huisarts de eerste stap:
- U heeft duidelijke klachten, zoals veel dorst, vaak plassen, onbedoeld afvallen of wazig zien; dan is een snelle beoordeling nodig.
- Bij u is al diabetes vastgesteld; de controles horen dan bij uw behandelaar.
- U bent zwanger. Controle van de bloedsuiker in de zwangerschap loopt via uw verloskundige of gynaecoloog.
Een uitslag van Bloodworks kunt u in elk van die gesprekken meenemen.
Zo werkt het bij Bloodworks
Kies uw onderzoek
Het onderzoek naar uw bloedsuiker meet nuchtere glucose en HbA1c in één afname. Wilt u uw bloedsuiker in een breder beeld plaatsen, dan zijn er pakketten waarin ook cholesterol, lever- en nierwaarden en de schildklier meekijken.
Reken af en vul de korte intake in
Onze arts beoordeelt uw aanvraag. Vermeld medicijnen, ook diabetesmedicatie, en een eventuele zwangerschap; dat weegt mee bij de beoordeling van uw uitslag. Na goedkeuring ontvangt u uw labformulier digitaal.
Laat uw bloed prikken
U kiest een van de aangesloten priklocaties door heel Nederland; bij de meeste kunt u zonder afspraak binnenlopen. Kom nuchter: minstens acht uur niets eten of drinken, water uitgezonderd. Lees vooraf hoe nuchter bloedonderzoek werkt.
Het laboratorium analyseert uw bloed
Uw bloed gaat naar een gecertificeerd Nederlands laboratorium.
U ontvangt uw rapport met arts-interpretatie
Doorgaans binnen twee werkdagen na de afname staat uw persoonlijke rapport klaar. Een BIG-geregistreerd arts licht uw waarden toe in begrijpelijke taal en adviseert over een eventuele vervolgstap. Wijkt een waarde sterk af, dan nemen wij contact met u op.
Uw uitslag begrijpen: wat een afwijking wel en niet betekent
Een afwijkende waarde is geen diagnose. De diagnose diabetes stelt een arts, meestal pas na een herhaalmeting op een andere dag en altijd in combinatie met uw klachten en uw gezondheid. Een eenmalig verhoogde glucose kan bovendien een andere verklaring hebben, bijvoorbeeld dat u toch niet volledig nuchter was op het moment van de afname.
Een normale uitslag is geruststellend, maar geen vrijbrief: het risico op diabetes type 2 verandert met de jaren, met uw gewicht en met uw leefstijl. Blijven de risicofactoren bestaan, dan is uw bloedsuiker later opnieuw laten meten een logische volgende stap.
Een paar situaties waarin onze arts uw uitslag anders weegt, en die u daarom bij de intake vermeldt:
- Medicatie
- diabetesmedicatie verlaagt glucose en HbA1c; corticosteroïden en sommige andere middelen kunnen de glucose juist verhogen.
- Ziekte en stress
- koorts, een infectie of acute spanning kunnen de glucose tijdelijk opdrijven.
- Bloedarmoede of een afwijkend hemoglobine
- dan kan het HbA1c te hoog of te laag uitvallen en zegt de glucosewaarde meer.
- Zwangerschap
- de stofwisseling verandert en de controle loopt via uw verloskundige of gynaecoloog.
- Niet volledig nuchter
- een tussendoortje of een zoete drank vlak voor de afname verhoogt de glucose, niet het HbA1c.
Is een waarde verhoogd, dan is herhalen op een andere dag de gebruikelijke volgende stap; onze arts geeft in het rapport aan wanneer dat zinvol is. Vergelijk uw uitslag niet met een getal van internet.
HbA1c verlagen: wat leefstijl kan doen
HbA1c is een gemiddelde over weken en beweegt dus langzaam mee met wat u structureel verandert. Het Diabetes Fonds, Thuisarts.nl en het Voedingscentrum noemen dezelfde erkende leefstijlfactoren die de bloedsuiker gunstig beïnvloeden en de kans op diabetes type 2 verkleinen:
- Bewegen: elke dag een half uur bewegen verlaagt de bloedsuiker en verkleint de kans op diabetes type 2. Wandelen, fietsen en traplopen tellen mee; kies iets wat u volhoudt.
- Gewicht: overgewicht, vooral rond de buik, maakt het lichaam minder gevoelig voor insuline. De kans op diabetes wordt al kleiner bij een bescheiden gewichtsverlies van enkele kilo's.
- Eten en drinken: volkorenproducten in plaats van witmeel, dagelijks groente en fruit, peulvruchten en noten, en water, thee of koffie zonder suiker in plaats van frisdrank en vruchtensap. De Schijf van Vijf is daarvoor de basis.
- Niet roken: roken maakt het lichaam minder gevoelig voor insuline en verhoogt de kans op diabetes type 2 duidelijk.
- Alcohol beperken en zorgen voor voldoende slaap en ontspanning.
Dit zijn algemene adviezen, geen behandeling. Gebruikt u diabetesmedicatie, wijzig dan nooit zelf de dosering op grond van een uitslag; dat gebeurt in overleg met uw behandelaar. Wilt u het effect van een veranderde leefstijl volgen, dan is een herhaalmeting pas na enkele maanden zinvol.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen glucose en HbA1c?
Kan ik diabetes zelf vaststellen met bloedonderzoek?
Moet ik nuchter zijn?
Waarom worden cholesterol en triglyceriden meegemeten?
Wat als mijn uitslag normaal is?
Wat is een normale HbA1c-waarde?
Wat is een normale bloedsuikerwaarde (glucose)?
Hoe kan ik mijn HbA1c verlagen?
Ik heb al diabetes. Kan ik deze test gebruiken?
Hoe snel heb ik de uitslag?
Ik heb zwangerschapsdiabetes gehad. Is controle zinvol?
Bronnen
- Thuisarts: diabetes type 2
- Diabetes Fonds: over diabetes
- RIVM: voor- en nadelen van gezondheidstesten
- Thuisarts: ik heb een grotere kans op diabetes type 2
- Thuisarts: ik heb diabetes type 2
- Diabetes Fonds: symptomen van diabetes type 2
- Diabetes Fonds: wat is HbA1c?
- Diabetes Fonds: verklein je risico op diabetes
- Diabetes Fonds: op je gewicht letten
- Diabetes Fonds: meer bewegen
- Diabetes Fonds: niet roken en minder alcohol
- Voedingscentrum: diabetes type 2
- NVKC Alles over testen: HbA1c
- NVKC Alles over testen: glucose
- NVKC Alles over testen: wat betekenen referentiewaarden?