TSH afwijkend: wat betekent dat?

Wat TSH eigenlijk meet

TSH staat voor thyreoïdstimulerend hormoon. Het komt niet uit uw schildklier, maar uit de hypofyse, een kliertje onder in de hersenen. De hypofyse werkt als een thermostaat: die meet doorlopend hoeveel schildklierhormoon er in uw bloed circuleert en stuurt bij met TSH.

Is er te weinig schildklierhormoon, dan zet de hypofyse de verwarming hoger en stijgt TSH. Is er te veel, dan draait de hypofyse terug en daalt TSH. TSH meet dus niet uw schildklierhormoon zelf, maar de aansturing ervan.

Daardoor werkt de uitslag omgekeerd aan wat de meeste mensen verwachten. Een hoge TSH past bij een schildklier die te weinig levert, en een lage TSH bij een schildklier die te veel levert.

TSH wordt als eerste bepaald omdat het gevoelig is: de hypofyse reageert al op kleine veranderingen, vaak nog voordat u er iets van merkt. Die gevoeligheid is tegelijk de zwakte van de test, want de waarde beweegt ook mee met omstandigheden die niets met een schildklierziekte te maken hebben.

Een hoge TSH: aanwijzing voor een traag werkende schildklier

Ligt uw TSH boven de referentie die het laboratorium hanteert, dan werkt uw hypofyse harder om de schildklier aan te zetten. Dat past bij een traag werkende schildklier, in medische termen hypothyreoïdie.

Klachten die daarbij kunnen horen zijn:

• aanhoudende vermoeidheid
• snel kouwelijk zijn terwijl anderen het prima vinden
• gewichtstoename zonder dat u anders bent gaan eten
• obstipatie, een droge huid en droog haar
• trager denken of somberheid
• spierpijn en een langzame hartslag

Bij vrouwen kan de menstruatie heviger of onregelmatiger worden. In Nederland is een auto-immuunreactie tegen de schildklier, de ziekte van Hashimoto, de meest voorkomende oorzaak.

Een lage TSH: aanwijzing voor een te snel werkende schildklier

Ligt uw TSH onder de referentie, dan is dat vaak een teken dat er te veel schildklierhormoon circuleert en de hypofyse de aansturing terugdraait. Dat past bij een te snel werkende schildklier, hyperthyreoïdie.

Herkenbare klachten zijn:

• hartkloppingen, innerlijke onrust en prikkelbaarheid
• slecht slapen
• transpireren en warmte slecht verdragen
• trillende handen
• afvallen terwijl u normaal of zelfs meer eet
• vaker dunne ontlasting

Ook hier is een auto-immuunoorzaak veelvoorkomend, de ziekte van Graves, maar een schildklier die tijdelijk ontstoken is of een knobbel die zelfstandig hormoon maakt kan hetzelfde beeld geven.

Vrij T4, vrij T3 en anti-TPO: wat voegen ze toe?

Vrij T4 is het schildklierhormoon zelf, in de vorm die vrij beschikbaar is voor uw weefsels. Waar TSH de aansturing laat zien, laat vrij T4 zien wat de schildklier daadwerkelijk levert. Juist de combinatie maakt een uitslag pas bruikbaar.

Een verhoogde TSH met een verlaagd vrij T4 wijst op een schildklier die tekortschiet, terwijl een verhoogde TSH met een normaal vrij T4 een milder beeld is dat vaak eerst wordt vervolgd in plaats van behandeld. En als TSH en vrij T4 niet logisch bij elkaar passen, kan het probleem hoger in de keten liggen, bij de hypofyse zelf. Dat is zeldzaam, maar het is precies de reden waarom TSH nooit alleen wordt beoordeeld.

Vrij T3 is de meest actieve vorm van het hormoon. Het wordt niet standaard bepaald, maar kan het beeld verfijnen bij een sterk afwijkende TSH of bij klachten die blijven bestaan.

Anti-TPO zijn antistoffen tegen schildklierweefsel. Zijn die aanwezig, dan wijst dat op een auto-immuunproces als achtergrond en wordt duidelijker waarom de schildklier uit balans is. Dat is bruikbare informatie voor het vervolg, want het zegt iets over de kans dat de functie verder verandert. Antistoffen zijn overigens geen ziekte op zich: ze komen ook voor bij mensen bij wie de schildklier gewoon zijn werk doet.

Waarom één uitslag zelden het hele verhaal is

TSH kent een dagritme en ligt in de ochtend gemiddeld hoger dan later op de dag, dus het tijdstip van afname doet ertoe. Daarnaast kan de waarde tijdelijk verschuiven door:

• een doorgemaakte infectie of ziekenhuisopname
• zwangerschap
• de anticonceptiepil of andere oestrogenen
• medicatie zoals corticosteroïden, lithium, amiodaron of jodiumhoudende contrastvloeistof

Hooggedoseerde biotine in supplementen kan bovendien de meting in het laboratorium verstoren en zo een uitslag opleveren die niet klopt met uw situatie.

Om die redenen wordt een afwijkende TSH in de praktijk vrijwel altijd herhaald na enkele weken tot maanden, samen met vrij T4. Pas als het beeld stabiel is en bij uw klachten past, volgt een conclusie. Een behandeling starten of aanpassen op basis van één meting is niet gebruikelijk.

Wanneer bloedonderzoek niet het antwoord is

Voelt u een knobbel of zwelling in de hals, heeft u slikklachten, een aanhoudend hese stem of benauwdheid, ga dan naar uw huisarts. Dat vraagt om lichamelijk onderzoek en meestal een echo, en dat kunt u met bloedonderzoek niet vervangen.

Ook bij een kinderwens of tijdens de zwangerschap horen schildklierwaarden bij uw huisarts of verloskundige, omdat daar andere afwegingen gelden. Gebruikt u al schildkliermedicatie, dan hoort de controle bij de arts die de dosering aanpast.

En houd er rekening mee dat vermoeidheid, gewichtstoename en somberheid veel vaker een andere oorzaak hebben dan de schildklier: bloedarmoede, een tekort aan ijzer of vitamine B12, slaapapneu, een depressie of simpelweg langdurige overbelasting. Een normale schildklieruitslag betekent niet dat uw klachten verzonnen zijn, het betekent dat u verder moet kijken.

Uw schildklier laten onderzoeken bij Bloodworks

Bij Bloodworks laat u uw schildklier onderzoeken zonder verwijzing, bij een van de ruim 750 aangesloten priklocaties in heel Nederland. Het pakket Schildklierfunctie meet TSH en Vrij T4, de twee waarden die samen de basis vormen.

Wilt u het beeld compleet maken, bijvoorbeeld omdat u een auto-immuunoorzaak wilt uitsluiten of omdat klachten aanhouden, dan bestaat er een uitgebreidere variant met Vrij T3 en anti-TPO erbij. Elke uitslag wordt beoordeeld door een arts en komt als persoonlijk PDF-rapport bij u binnen, doorgaans binnen 2 werkdagen, met de vraag of een hermeting of overleg met uw huisarts op zijn plaats is.