Stress, burn-out en uw bloed

Een burn-out of overspannenheid is geen labdiagnose. De huisarts of bedrijfsarts stelt die vast op basis van uw klachten, uw verhaal en uw functioneren. Er bestaat geen bloedwaarde die een burn-out aantoont of uitsluit, ook niet het stresshormoon cortisol.

Wat bloedonderzoek wel kan: lichamelijke oorzaken in beeld brengen of juist uitsluiten die klachten geven die op stress lijken. Denk aan een schildklier die te traag of te snel werkt, of aan een tekort aan vitamine D of ijzer. Die oorzaken zijn behandelbaar, en juist daarom is het zonde om ze te missen wanneer alle klachten aan stress worden toegeschreven.

Cortisol wordt vaak het stresshormoon genoemd. Het helpt het lichaam reageren op inspanning en spanning en kan samenhangen met langdurige belasting. Toch is het een lastige waarde om te duiden. Cortisol schommelt sterk over de dag: in de ochtend is de waarde doorgaans anders dan in de avond. Ook slaap, medicijngebruik en het moment van afname spelen mee.

Eén losse meting bewijst of ontkracht daarom geen burn-out. Een uitslag zonder bijzonderheden sluit langdurige stress niet uit, en een afwijkende uitslag maakt een burn-out niet zeker. Onze arts weegt het tijdstip van afname en uw situatie mee in de toelichting, en benoemt wanneer een herhaalmeting of verder onderzoek zinvol kan zijn.

Verschillende lichamelijke oorzaken geven klachten die sterk op overbelasting lijken: vermoeidheid, prikkelbaarheid, slecht slapen en moeite met concentreren. Een te trage schildklier kan zich uiten in moeheid en somberheid; een te snelle juist in onrust, hartkloppingen en gejaagdheid. TSH is daarvoor de eerste meting.

Ook een tekort aan vitamine D of aan ijzer kan passen bij aanhoudende moeheid en weinig energie. Deze oorzaken zijn goed te behandelen. Wie ze uitsluit, voorkomt dat een lichamelijk probleem maandenlang wordt aangezien voor stress, en andersom.

Een normale uitslag is bij stressklachten waardevolle informatie. De meest voorkomende lichamelijke oorzaken zijn dan onwaarschijnlijk geworden. Dat betekent niet dat uw klachten er niet zijn; het betekent dat de verklaring waarschijnlijk elders ligt, in belasting, herstel en omstandigheden.

De volgende stap is dan niet opnieuw meten, maar herstellen: rust nemen, de balans tussen inspanning en ontspanning herstellen en begeleiding zoeken. De huisarts of bedrijfsarts is daarvoor de juiste route. Een recente, door een arts toegelichte uitslag helpt dat gesprek: het lichamelijke deel is dan al onderzocht.