Vegetarisch of veganistisch eten: welke bloedwaarden controleren?

Waarom plantaardig eten om aandacht vraagt

Een goed samengesteld plantaardig eetpatroon levert de meeste voedingsstoffen ruim. Er zijn echter een paar stoffen die vooral in dierlijke producten zitten of die uit planten minder goed worden opgenomen.

Dat is geen argument tegen plantaardig eten, het is een kwestie van weten waar u op let. Wie vlees en zuivel laat staan zonder daar iets voor terug te doen, loopt op termijn tegen dezelfde paar tekorten aan.

Bloedonderzoek is daarbij een hulpmiddel, geen doel. Het laat zien waar u nu staat, zodat u gericht kunt bijsturen in plaats van op gevoel te suppleren.

Vitamine B12: de belangrijkste

Vitamine B12 komt in bruikbare vorm vrijwel uitsluitend uit vlees, vis, eieren en zuivel. Plantaardige bronnen zoals zeewier of gefermenteerde producten leveren geen betrouwbare hoeveelheid.

Uw lever heeft een flinke voorraad, waardoor een tekort zich pas na maanden tot jaren laat zien. Dat verklaart waarom mensen soms jarenlang plantaardig eten zonder klachten en daarna toch een tekort blijken te hebben.

Klachten die kunnen passen bij een tekort zijn moeheid, tintelingen in handen of voeten, concentratieproblemen, een pijnlijke tong en een sombere stemming. Blijft een tekort lang bestaan, dan kan zenuwschade optreden die niet altijd volledig herstelt.

Eet u volledig plantaardig, dan is aanvullen met B12 het uitgangspunt. Vegetariërs die zuivel en eieren gebruiken, zitten er tussenin en hebben meer aan een meting om te zien of hun inname volstaat.

IJzer en ferritine: opname is het knelpunt

IJzer zit ruim in peulvruchten, volkoren, noten en groene groenten. Het gaat niet om de hoeveelheid, maar om de opname: ijzer uit planten wordt door uw darm minder goed opgenomen dan ijzer uit vlees.

Wat de opname verbetert, is vitamine C bij de maaltijd, bijvoorbeeld paprika, citrus of kiwi. Wat de opname remt, zijn thee, koffie en grote hoeveelheden zuivel vlak bij de maaltijd.

Ferritine is de waarde die uw ijzervoorraad weerspiegelt en die als eerste daalt. Menstruerende vrouwen, sporters en tieners in de groei lopen daarbij het meeste risico, omdat hun verbruik hoger ligt.

Let op één ding: ferritine stijgt tijdelijk bij ontsteking of infectie. Een uitslag vlak na een griep of een zware training kan een tekort dus maskeren.

Vitamine D, zink, jodium en calcium

Naast B12 en ijzer verdienen deze waarden aandacht:

• Vitamine D: komt vooral uit zonlicht en vette vis. In Nederland valt de waarde in de winter bij veel mensen laag uit, plantaardig of niet.
• Zink: zit in peulvruchten, noten en zaden, maar de opname wordt geremd door fytaten in diezelfde producten. Weken, kiemen en zuurdesem helpen daarbij.
• Jodium: in Nederland komt jodium vooral uit gejodeerd bakkerszout en zuivel. Wie brood zelf bakt zonder gejodeerd zout en geen zuivel gebruikt, mist een belangrijke bron.
• Calcium: zonder zuivel is aanvulling nodig uit verrijkte plantaardige zuivel, tofu, noten en groene groenten. Een bloedwaarde zegt hier weinig over uw inname, omdat uw lichaam die waarde strak reguleert.
• Omega 3: voor de langketenige vetzuren zijn algenolie of vette vis de bronnen. Dit is geen standaardbepaling.

Jodium, koper en selenium zijn bij Bloodworks als losse toevoeging beschikbaar via Bloodworks Select. Voor calcium en omega 3 geldt dat een bloedmeting u minder vertelt dan een kritische blik op uw eetpatroon.

Wanneer laat u meten?

Een meting is vooral zinvol op deze momenten:

• zes tot twaalf maanden nadat u bent overgestapt op volledig plantaardig eten
• bij klachten zoals aanhoudende moeheid, kortademigheid bij inspanning, tintelingen of haaruitval
• bij een kinderwens of zwangerschap, in overleg met uw huisarts of verloskundige
• als u supplementen gebruikt en wilt weten of uw dosering aansluit bij uw situatie
• periodiek, bijvoorbeeld eens per één tot twee jaar, om trends te volgen

Voor kinderen die plantaardig eten geldt een andere route: overleg altijd met uw huisarts of een diëtist, omdat de behoefte per leeftijd verschilt en groei meetelt.

Praktisch: zo krijgt u een bruikbare uitslag

Gebruikt u supplementen, dan meet u vooral het effect daarvan. Wilt u weten hoe u er zonder aanvulling voor staat, overleg dan met uw arts of u ze tijdelijk kunt pauzeren. Doe dat nooit tijdens een zwangerschap of bij een vastgesteld tekort zonder overleg.

Hooggedoseerde biotine, vaak in supplementen voor haar en nagels, kan bepaalde laboratoriummetingen verstoren. Meld daarom altijd wat u slikt.

Bij Bloodworks laat u dit onderzoeken zonder verwijzing, bij een van de ruim 800 aangesloten priklocaties in heel Nederland. Het pakket Vitamines, mineralen en elektrolyten meet negen waarden in één afname: vitamine D, vitamine B12, foliumzuur, magnesium, calcium, ferritine, zink, natrium en kalium.