Verhoogde leverwaarden: wat betekenen ALAT en ASAT?

Wat leverenzymen eigenlijk meten

ALAT en ASAT zitten binnenin uw levercellen. Raken die cellen beschadigd of geïrriteerd, dan lekt een deel van die enzymen naar uw bloed. Dat is wat een laboratorium meet.

Belangrijk detail: dit zegt iets over celschade, niet over hoe goed uw lever haar werk doet. Uw lever kan prima functioneren terwijl deze waarden verhoogd zijn, en omgekeerd zeggen normale enzymen niet alles over de functie zelf.

Hoe goed uw lever haar werk doet, ziet u eerder aan albumine, bilirubine en de stolling. Die horen daarom bij een compleet leveronderzoek.

ALAT zit vrijwel alleen in de lever en is daarmee de meest specifieke van de twee. ASAT komt ook voor in spieren, hart en rode bloedcellen. Dat verschil verklaart veel verwarrende uitslagen.

De vier waarden die samen het beeld maken

Een enkele verhoogde waarde is lastig te duiden. De combinatie vertelt waar het probleem zit:

Staan ALAT en ASAT samen voorop, dan wijst dat richting de levercel zelf. Springen GGT en alkalische fosfatase eruit, dan gaat de aandacht eerder naar de galwegen.

Wat is een normale ALAT- of ASAT-waarde?

ALAT staat voluit voor alanineaminotransferase, ASAT voor aspartaataminotransferase. Wie zoekt op de normale ALAT-waarde of de ASAT-normaalwaarde vindt online tabellen die net van elkaar verschillen, en dat is geen slordigheid: wat normaal is hangt af van het laboratorium dat uw bloed onderzoekt. Laboratoria gebruiken verschillende meetmethoden en stellen hun referentiewaarden daarop af, vaak apart voor mannen en vrouwen.

Daarom noemen wij hier bewust geen eigen grenswaarden. Op uw uitslag staat uw waarde altijd naast het referentiebereik van het uitvoerende laboratorium, en dat bereik is leidend. Er is bovendien een groot verschil tussen licht en sterk verhoogd: een waarde net boven de bovengrens heeft vaak een alledaagse verklaring, terwijl een veelvoud van de bovengrens sneller om duiding vraagt. Onze arts benoemt dat onderscheid in de toelichting bij uw rapport.

Veelvoorkomende oorzaken van een verhoging

In Nederland zijn dit de verklaringen die het vaakst aan de orde komen:

• Leververvetting, vaak samenhangend met overgewicht, een hoge bloedsuiker of ongunstige bloedvetten. Dit is de meest voorkomende oorzaak.
• Alcohol, waarbij vooral GGT en ASAT reageren.
• Medicatie en supplementen, van paracetamol bij overdosering tot bepaalde antibiotica, cholesterolremmers en kruidenpreparaten.
• Een virusinfectie, zoals hepatitis A, B of C, maar ook het pfeiffervirus.
• Zware lichamelijke inspanning, waarbij de spier meetelt in de ASAT.
• Zeldzamer: auto-immuunhepatitis, ijzerstapeling of een galsteen die de afvoer blokkeert.

Bij een lichte verhoging zonder klachten is leververvetting statistisch gezien de eerste kandidaat. Dat is geen reden tot paniek, maar het is wel een signaal dat om aandacht vraagt, omdat het samenhangt met uw stofwisseling.

Waarom sporten uw uitslag kan vertekenen

Dit wordt vaak over het hoofd gezien. Na een zware krachttraining, een marathon of een ongewone inspanning lekken spiercellen enzymen in uw bloed, waaronder ASAT en in mindere mate ALAT.

Uw lever heeft daar niets mee te maken, maar de uitslag suggereert van wel. Wilt u een zuiver beeld, laat dan minimaal twee tot drie dagen rust zitten tussen een zware training en de bloedafname.

Wordt tegelijk creatine kinase bepaald, dan is dat vaak de sleutel. Is dat fors verhoogd, dan wijst het patroon naar spier in plaats van lever.

Wat er na een afwijkende uitslag gebeurt

Een verhoogde leverwaarde is een startpunt, geen eindpunt. De gebruikelijke volgorde ziet er zo uit:

1. 1Nagaan wat er speelde rond de afname: alcohol, een infectie, nieuwe medicatie, supplementen of zware sport.
2. 2De waarde herhalen na enkele weken, samen met GGT, alkalische fosfatase, bilirubine en albumine.
3. 3Blijft de verhoging bestaan, dan volgt bij uw huisarts aanvullend onderzoek, vaak een echo van de buik en gericht bloedonderzoek naar virale hepatitis of ijzerstapeling.
4. 4Op geleide daarvan wordt bepaald of verwijzing naar een specialist zinvol is.

Wat u zelf kunt doen tussen twee metingen: alcohol beperken of tijdelijk weglaten en uw supplementen kritisch bekijken. Stop nooit op eigen initiatief met voorgeschreven medicijnen.

Voor wie is meten zinvol?

Leverwaarden laten bepalen is vooral logisch als er een concrete aanleiding is:

• u gebruikt regelmatig alcohol en wilt weten wat dat doet
• u heeft overgewicht, een verhoogde bloedsuiker of ongunstige bloedvetten
• u gebruikt langdurig medicatie waarvan bekend is dat die de lever kan belasten
• u wilt een eerder gevonden afwijking volgen in de tijd
• u heeft klachten zoals aanhoudende moeheid of een drukkend gevoel rechtsboven in de buik

Zonder aanleiding levert een losse leverwaarde vaak vooral onrust op. Een licht afwijkende uitslag komt namelijk regelmatig voor bij mensen die kerngezond zijn.

Combineert u de leverwaarden met andere bepalingen, dan wordt het beeld sneller bruikbaar. Een verhoogd ALAT naast een hoge bloedsuiker en ongunstige bloedvetten vertelt een ander verhaal dan dezelfde waarde bij iemand die net een virusinfectie heeft doorgemaakt of vorige week een halve marathon liep.

Uw leverwaarden laten testen bij Bloodworks

Bij Bloodworks laat u leverwaarden bepalen zonder verwijzing, bij een van de ruim 1.000 aangesloten priklocaties in heel Nederland. Wilt u alleen de twee enzymen, dan volstaat de losse bepaling ALAT en ASAT.

Zoekt u een compleet beeld, dan meet het pakket Leverfunctie zes waarden in één afname: albumine, ALAT, ASAT, GGT, alkalische fosfatase en bilirubine totaal. Uw uitslag wordt beoordeeld door een arts en komt als persoonlijk PDF-rapport bij u binnen, doorgaans binnen 2 werkdagen.