Staat er bij uw uitslag dat uw leverwaarden verhoogd zijn, dan schrikt dat. Toch is een lichte verhoging vaak onschuldig en tijdelijk, en zegt één meting weinig zonder context. Wat ALAT en ASAT precies meten, welke oorzaken het vaakst voorkomen en wanneer verder kijken echt nodig is.
Zelf laten meten? Leverenzymen (ALAT + ASAT), zonder verwijzing: €40.
Plus 29,- prik- en afnamekosten per bestelling, gratis vanaf 225,-.

Wat is ALAT?
ALAT staat voor alanineaminotransferase. Het is een enzym dat vooral in uw levercellen zit. Daar helpt het bij het omzetten van aminozuren, de bouwstenen van eiwitten. In veel kleinere hoeveelheden komt ALAT ook voor in de nieren, het hart en de spieren. In het Engels heet het ALT.
Ook een gezonde lever geeft wat ALAT af aan uw bloed. Raken levercellen geïrriteerd of beschadigd, dan komt er meer van vrij. Daarom hoort ALAT bij de vaste leverwaarden in een algemeen bloedonderzoek, meestal samen met ASAT. Een verhoogde waarde kan erop wijzen dat de lever belast wordt, bijvoorbeeld door leververvetting of medicatie.
In het kort
- ALAT en ASAT zijn enzymen die vrijkomen als levercellen beschadigd raken, ze meten geen leverfunctie.
- ASAT komt ook uit spierweefsel, waardoor intensief sporten de uitslag kan beïnvloeden.
- Een lichte verhoging is vaak tijdelijk; herhalen na enkele weken hoort standaard bij de aanpak.
- GGT, alkalische fosfatase en bilirubine maken duidelijk waar het probleem zit.
Wat leverenzymen eigenlijk meten
ALAT en ASAT zitten binnenin uw levercellen. Raken die cellen beschadigd of geïrriteerd, dan lekt een deel van die enzymen naar uw bloed. Dat is wat een laboratorium meet.
Belangrijk detail: dit zegt iets over celschade, niet over hoe goed uw lever haar werk doet. Uw lever kan prima functioneren terwijl deze waarden verhoogd zijn, en omgekeerd zeggen normale enzymen niet alles over de functie zelf.
Hoe goed uw lever haar werk doet, ziet u eerder aan albumine, bilirubine en de stolling. Die horen daarom bij een compleet leveronderzoek.
ALAT zit grotendeels in de lever en is daarmee de meest specifieke van de twee. ASAT komt ook voor in spieren, hart en rode bloedcellen. Dat verschil verklaart veel verwarrende uitslagen.
De vier waarden die samen het beeld maken
Een enkele verhoogde waarde is lastig te duiden. De combinatie vertelt waar het probleem zit:
| Waarde | Komt vooral uit | Vooral gevoelig voor |
|---|---|---|
| ALAT | levercellen | leververvetting, virale hepatitis, medicatie |
| ASAT | lever, spier en hart | alcohol, spierschade en intensieve inspanning |
| GGT | lever en galwegen | alcohol, medicatie, galafvloed |
| Alkalische fosfatase | galwegen, lever en bot | galwegproblemen en botaandoeningen |
| Bilirubine | afbraak van rode bloedcellen | galafvloed, leverfunctie, erfelijke varianten |
Staan ALAT en ASAT samen voorop, dan wijst dat richting de levercel zelf. Springen GGT en alkalische fosfatase eruit, dan gaat de aandacht eerder naar de galwegen.
Wat is een normale ALAT- of ASAT-waarde?
ASAT staat voluit voor aspartaataminotransferase. Wie zoekt op de normale ALAT-waarde of de ASAT-normaalwaarde vindt online tabellen die net van elkaar verschillen.
Er is een groot verschil tussen licht en sterk verhoogd: een waarde net boven de bovengrens heeft vaak een alledaagse verklaring, terwijl een veelvoud van de bovengrens sneller om duiding vraagt. Onze arts benoemt dat onderscheid in de toelichting bij uw rapport.
Veelvoorkomende oorzaken van een verhoging
In Nederland zijn dit de verklaringen die het vaakst aan de orde komen:
- Leververvetting, vaak samenhangend met overgewicht, een hoge bloedsuiker of ongunstige bloedvetten. Dit is de meest voorkomende oorzaak.
- Alcohol, waarbij vooral GGT en ASAT reageren.
- Medicatie en supplementen, van paracetamol bij overdosering tot bepaalde antibiotica, cholesterolremmers en kruidenpreparaten.
- Een virusinfectie, zoals hepatitis A, B of C, maar ook het pfeiffervirus.
- Zware lichamelijke inspanning, waarbij de spier meetelt in de ASAT.
- Zeldzamer: auto-immuunhepatitis, ijzerstapeling of een galsteen die de afvoer blokkeert.
Bij een lichte verhoging zonder klachten is leververvetting statistisch gezien de eerste kandidaat. Dat is geen reden tot paniek, maar het is wel een signaal dat om aandacht vraagt, omdat het samenhangt met uw stofwisseling.
Onze arts beoordeelt uw uitslag in uw context: uw medicatie, uw alcoholgebruik, uw gewicht en of u kort voor de afname intensief heeft gesport.
Waarom sporten uw uitslag kan vertekenen
Dit wordt vaak over het hoofd gezien. Na een zware krachttraining, een marathon of een ongewone inspanning lekken spiercellen enzymen in uw bloed, waaronder ASAT en in mindere mate ALAT.
Uw lever heeft daar niets mee te maken, maar de uitslag suggereert van wel. Wilt u een zuiver beeld, laat dan minimaal twee tot drie dagen rust zitten tussen een zware training en de bloedafname.
Wordt tegelijk creatine kinase bepaald, dan is dat vaak de sleutel. Is dat fors verhoogd, dan wijst het patroon naar spier in plaats van lever.
ALAT en ASAT samen in één afname, met arts-interpretatie en persoonlijk PDF-rapport. Geen verwijzing nodig.
Wat er na een afwijkende uitslag gebeurt
Een verhoogde leverwaarde is een startpunt, geen eindpunt. De gebruikelijke volgorde ziet er zo uit:
Nagaan wat er speelde rond de afname: alcohol, een infectie, nieuwe medicatie, supplementen of zware sport.
De waarde herhalen na enkele weken, samen met GGT, alkalische fosfatase, bilirubine en albumine.
Blijft de verhoging bestaan, dan volgt bij uw huisarts aanvullend onderzoek, vaak een echo van de buik en gericht bloedonderzoek naar virale hepatitis of ijzerstapeling.
Op geleide daarvan wordt bepaald of verwijzing naar een specialist zinvol is.
Wat u zelf kunt doen tussen twee metingen: alcohol beperken of tijdelijk weglaten en uw supplementen kritisch bekijken. Stop nooit op eigen initiatief met voorgeschreven medicijnen.
Voor wie is meten zinvol?
Leverwaarden laten bepalen is vooral logisch als er een concrete aanleiding is:
- u gebruikt regelmatig alcohol en wilt weten wat dat doet
- u heeft overgewicht, een verhoogde bloedsuiker of ongunstige bloedvetten
- u gebruikt langdurig medicatie waarvan bekend is dat die de lever kan belasten
- u wilt een eerder gevonden afwijking volgen in de tijd
- u heeft klachten zoals aanhoudende moeheid of een drukkend gevoel rechtsboven in de buik
Zonder aanleiding levert een losse leverwaarde vaak vooral onrust op. Een licht afwijkende uitslag komt namelijk regelmatig voor bij mensen die kerngezond zijn.
Combineert u de leverwaarden met andere bepalingen, dan wordt het beeld sneller bruikbaar. Een verhoogd ALAT naast een hoge bloedsuiker en ongunstige bloedvetten vertelt een ander verhaal dan dezelfde waarde bij iemand die net een virusinfectie heeft doorgemaakt of vorige week een halve marathon liep.
Uw leverwaarden laten testen bij Bloodworks
Bij Bloodworks laat u leverwaarden bepalen zonder verwijzing, bij een van de ruim 1.000 aangesloten priklocaties in heel Nederland. Wilt u alleen de twee enzymen, dan volstaat de losse bepaling ALAT en ASAT.
Zoekt u een compleet beeld, dan meet het pakket Leverfunctie zes waarden in één afname: albumine, ALAT, ASAT, GGT, alkalische fosfatase en bilirubine totaal. Uw uitslag wordt beoordeeld door een arts en komt als persoonlijk PDF-rapport bij u binnen, doorgaans binnen 2 werkdagen.
Veelgestelde vragen
Moet ik nuchter zijn voor leverwaarden?
Hoelang moet ik geen alcohol drinken voor de meting?
Kan een verhoogde leverwaarde vanzelf normaliseren?
Betekent een verhoogd ALAT dat ik leverschade heb?
Welke bepalingen horen erbij als ik het compleet wil?
Mijn ALAT of ASAT is licht verhoogd. Is dat erg?
Waar prikt u?
Prikken kan bij priklocaties door heel Nederland, meestal zonder afspraak, en u heeft geen verwijzing nodig. Lees hoe bloed laten prikken werkt of hoe bloedonderzoek zonder verwijzing werkt. Vind een priklocatie bij u in de buurt.